بهرام (مریخ) پس از تیر، ناهید، و زمین، چهارمین سیاره منظومه شمسی است. قطر این سیاره نصف قطر زمین است، اما طول روز و شب در آن با زمین تقریبا برابری می کند؛ اگر بخواهیم دقیق تر سخن بگوییم، 24 ساعت و 37 دقیقه طول می کشد تا بهرام یکبار به دور خود بچرخد. با این حال، زمان لازم برای چرخش بهرام به دور خورشید 2 سال است. بهرام نیز مانند زمین، عکس عقربه های ساعت به دور خورشید می چرخد.

چگالی سیاره بهرام، 30 درصد کمتر از چگالی زمین و نیروی جاذبه اش در سطح، “سه هشتم” نیروی جاذبه زمین است. این نیرو، تقریبا 2 برابر نیروی جاذبه سطح کره ماه می باشد. مریخ تنها سیاره منظومه ما است که از نظر زمین شناسی بسیار به زمین شبیه است. یک نظریه درباره بهرام این است که این سیاره در گذشته، آب و جوی مشابه زمین داشته، اما به دلیل نیروی جاذبه کم، بخش عمده ای از جو خود را از دست داده و آب سطح آن نیز به تدریج تبخیر شده است. اما حتی امروز هم آثاری از آب (یخ و مسیرهایی که شاید در گذشته آبراه بودند) بر سطح این سیاره دیده می شود. متوسط دمای بهرام 55 درجه سانتیگراد زیر صفر است؛ گرچه استوای بهرام در تابستان ممکن است به 20 درجه بالای صفر هم برسد. کمترین دما بر سطح بهرام نیز 140 درجه زیر صفر محاسبه شده.

فشار جو بهرام، 1 درصد فشار جو زمین است. جو مریخ 95 درصد دی اکسید کربن، 3 درصد نیتروژن، 2 درصد آرگون، و مقدار کمی اکسیژن، مونو اکسید کربن، بخار آب، اوزن، و… دارد. در مقابل، جو زمین 78 درصد نیتروژن، 21 درصد اکسیژن، 1 درصد آرگون، و چهارصدم درصد دی اکسید کربن دارد. نسبت بالای آرگون در جو فعلی بهرام، یکی از دلایلی است که نظر دانشمندان درباره بیشتر بودن جو این سیاره در گذشته را تایید می کند. آرگون گازی به نسبت سنگین است و به سادگی از جو خارج نمی شود. آرگون همچنین جزو گازهای بی اثر (نجیب) است که با مواد موجود در جو یا سطح سیاره ترکیب نمی شود.

دانشمندان در سال 2004، گاز متان را با نسبت 10 در یک میلیارد در جو مریخ مشاهده کردند. از آنجایی که متان در مجاورت پرتوی فرابنفش خورشید (UV) از بین می رود و نمی تواند در جو باقی بماند، این کشف نشان می داد که خود سیاره بهرام منبع گاز متان است. مطالعه های بیشتر در سال 2009 نشان داد که سیاره بهرام گاز متان را بصورت فصلی و به شکل ستون هایی از خود آزاد می کند. تنها یکی از این ستون ها حاوی 19 هزار تن گاز متان بود.

کاوش بهرام

مسابقه بهرام شناسی از همان دهه های 60 و 70 بین دو ابرقدرت آن روز، یعنی شوروی و آمریکا آغاز شد. البته به دلیل محدودیت دانش بشر و فن آوری آن زمان، این کاوش ها بیشتر جنبه رقابت و فخرفروشی میان دو کشور متخاصم را داشت.

برنامه های کاوش بهرام، پس از پایان جنگ سرد و بعد از 17 سال وقفه، از سال 1992 بطور جدی و این بار با توانمندی های فنی و علمی بیشتری توسط ناسا پی گرفته شد. در این سال مشاهده گر بهرام (Mars Observer) به فضا پرتاب شد، اما درست سه روز پیش از فرود بر سطح مریخ، تماسش با زمین قطع شد. سه سال بعد، ناسا “تماشاگر جامع بهرام” (Mars Global Observer) را با موفقیت به مدار مریخ فرستاد. این ماهواره فضایی تا پایان سال 2006 فعال بود و داده هایی گرانبها برای دانشمندان فرستاد. تماشاگر جامع بهرام، برای نخستین بار اطلاعاتی گرانبها از ترکیب سطح و عوارض طبیعی (توپوگرافی) و نیز تغییرات آب و هوایی بهرام برای زمین ارسال کرد که ما از اینجا قادر به مشاهده آنها نبودیم.

در سال 1997، کاوشگر رهیاب (Pathfinder) بر سطح بهرام نشست. این کاوشگر، خودرویی به اندازه یک فر مایکروویو بود که می توانست با دستورهایی که از زمین می گرفت، روزی چند متر روی سطح بهرام حرکت کند و عکس هایی دیجیتال از نزدیک اشیاء بگیرد و به کره زمین ارسال کند. کاوشگر رهیاب، 83 روز فعالیت کرد.

ناسا در سال های 1998 و 1999 دو کاوشگر دیگر به بهرام فرستاد که هر دو روی آن سیاره سقوط کردند و از بین رفتند. پس از آن بود که “فیروز نادری” دانشمند ایرانی ناسا، مدیریت پروژه های مریخ را عهده دار شد[i]. در سال 2001، این سازمان مدارگرد اودیسه (Odyssey) را به مدار بهرام فرستاد. ابزارهایی که اودیسه به همراه داشت، بسیار پیشرفته تر از تماشاگر جامع بهرام بود. مدارگرد جدید توانست برای نخستین بار وجود یخ های زیرسطحی و نیز وجود نمک بر روی سیاره مریخ را نشان دهد و اطلاعاتی دقیق تر از گذشته به زمین ارسال دارد.

در سال 2003 ناسا دو خودروی مریخ پیما به نام های روح (Spirit) و فرصت (Opportunity) را به فضا پرتاب کرد که هر دو در ژانویه 2004 بر سطح این کره فرود آمدند. این خودروها، علاوه بر دوربین های تصویربرداری، به ابزارهایی مجهز هستند که می تواند سطح سنگ ها را تراش دهد و ترکیب شان را مشخص کند. با آنکه عمر این دو خودرو 90 روز پیش بینی شده بود، ارتباط “روح” درست چند ماه پیش با زمین قطع شد و “فرصت” هنوز هم در حال فعالیت است. {دانشمندان فعال شدن دوباره روح را بعید نمی دانند!} پیش بینی پژوهشگران این بود که خاک، روی سطح سلول های خورشیدی این خودروها را خواهد گرفت و به عمرشان پایان خواهد داد، اما شاید باد یا عوامل دیگر باعث شده این باطری های خورشیدی تا امروز فعال بمانند.

سازمان فضایی ناسا همچنین مدارگرد شناسایی بهرام را در اوت 2005 به فضا پرتاب کرد. این مدارگرد در مارس 2006 با موفقیت در مدار بهرام قرار گرفت. مدارگرد شناسایی بهرام، مجهز به قوی ترین دوربین های تصویربرداری است که تاکنون به فضا پرتاب شده و ماموریت اصلی اش، ادامه ماموریت اودیسه و تهیه تصویرهایی با دقت و کیفیت بالا است.

“فونیکس” آخرین فرودگری است که ناسا در سال 2007 به سوی بهرام پرتاب کرد و در مه 2008 بر سطح این سیاره نشست. فونیکس تنها یک فرودگر است و مانند خودروها قابلیت جابجایی ندارد، اما تجهیزات فنی بیشتری در اختیار دارد. این فرودگر، توانست وجود پرکلرات بر سطح بهرام را اثبات کند. پرکلرات ماده ای است که در دمای زیرصفر به آب امکان مایع بودن می دهد. فونیکس در مدت فعالیت خود، آب و هوای بهرام را نیز مورد بررسی قرار داد و بارش برف از ابرها را نیز ثبت کرد. این برف ها پیش از رسیدن به سطح بهرام، تبخیر می شدند. با کم شدن نور آفتاب و سرمای شدید ناشی از زمستان، ماموریت فونیکس نیز در نوامبر 2008 به پایان رسید. 

بهرام شناسی در کشورهای دیگر

آژانس فضایی اروپا موفق شد مدارگرد “مارس اکسپرس” را در ژوئن 2003 و از پایگاه فضایی بایکونور قزاقستان به فضا پرتاب و در دسامبر همان سال در مدار بهرام قرار دهد. هرچند “مارس اکسپرس” شامل دو بخش “مدارگرد” و “فرودگر” بود و تماس با قسمت فرودگر آن، به دلیلی نامعلوم پس از نشستن بر سطح بهرام قطع شد. مدارگرد مارس اکسپرس داده هایی گرانبها مبنی بر وجود خاک رس، سولفور، و مواد دیگر را به زمین فرستاد که تایید کننده اطلاعات ارسال شده از طریق خودروهای بهرام پیما بود.

کشور ژاپن نیز در سال 1998 فضاپیمایی را به مقصد بهرام فرستاد. این فضاپیما که نوزومی نام داشت، در ژولای 1998 در مدار خورشید قرار گرفت. در دسامبر 2003، مقام های فضایی ژاپن رسما اعلام کردند که درست کار نکردن دستگاه ها باعث شده که نوزومی از مسیر پرتابی خود خارج شود و آنها از تلاش برای اصلاح مسیر فضاپیما دست کشیده اند.

روسیه و چین هم اعلام کرده اند که برنامه هایی برای نمونه برداری از سطح فوبوس (یکی از دو ماه سیاره بهرام) و احتمالا از سطح خود بهرام در دست تهیه دارند.

برنامه های جدید

سازمان فضایی ناسا چندی پیش اعلام کرد که تصمیم دارد خودروی بهرام پیمای جدید خود را بین 25 نوامبر تا 18 دسامبر سال 2011 به فضا پرتاب کند. خودروی جدید که کنجکاوی (Curiosity) نام دارد، 8 ماه پس از پرتاب به سطح بهرام خواهد نشست. “کنجکاوی” از نظر تجهیزات پیشرفته تر و از نظر اندازه بسیار بزرگتر از روح و فرصت است. خودروی جدید 213 سانتی متر ارتفاع، 274 سانتی متر پهنا، و 304 سانتی متر درازا خواهد داشت. وزن این خودرو هم 900 کیلوگرم خواهد بود.

ماکت خودروی کنجکاوی (راست)، روح و فرصت (چپ)، رهیاب (میان)

بهرام پیمای کنجکاوی یک ابزار ویژه نیز در اختیار دارد که خودروهای پیش از آن نداشتند. بر روی میله یا دیرک جلوی خودرو، دستگاه شلیک لیزر تنظیم شده است. با تاباندن لیزر بر سنگ ها یا مواد مورد نظر، آن سنگ یا ماده می سوزد و تبخیر می شود. این سوختگی نوعی “گاز پلاسمایی” تولید می کند که دانشمندان با مشاهده آن و نیز با بررسی بازتاب نور بر آن می توانند ترکیبات سنگ یا ماده مورد نظر را تشخیص دهند.

آژانس فضایی اروپا هم اعلام کرده که برنامه ای بنام iMars را در دست بررسی دارد. آی مارس، طبق اعلام آژانس فضایی اروپا،  بین سال های 2020 تا 2022 و با همکاری سازمان ناسا اجرا خواهد شد. هدف از این برنامه، آوردن نمونه هایی از سطح بهرام به کره زمین و انجام آزمایش های علمی روی آنها است.

سوال نظرسنجی:

هزینه پروژه “روح و فرصت” به تنهایی 820 میلیون دلار (820 میلیارد تومان) بوده است. هزینه برنامه های بعدی ناسا و آژانس فضایی اروپا، بسیار بیشتر از این خواهد بود. در بطن بحران اقتصادی، کمتر کشوری جرات می کند برای ارضای حس کنجکاوی بشر چنین هزینه هایی را تقبل کند. به نظر شما هدف از کاوش های منظومه شمسی به طور کلی، و سیاره بهرام به طور خاص چیست؟ هم در نظرسنجی شرکت کنید و هم اگر دوست داشتید، روی عنوان این مطلب (پشت پرده کاوش های فضایی) تیک کنید و در زیر صفحه جدید بصورت مشروح نظر دهید.

خانه بیل گیتس در واشنگتن

داشتم زندگی ثروتمندترین آدم های جهان رو مطالعه می کردم؛ بلکه راه پولدار شدن را یاد بگیرم! بطور اتفاقی رابطه عجیبی میان جنسیت و پولدار شدن آدم ها یافتم. از شما هم دعوت می کنم، در صورتی که متوجه نکته خاصی شدید، حتما نظر بدهید. روش نظر دادن: روی عنوان (فرق مرد ثروتمند و زن ثروتمند) تیک بزنید و در زیر صفحه جدید پیام بگذارید.

ثروتمندترین مردان جهان:

1. کارلوس اسلیم هلو (Carlos Slim Helu)

شهروند مکزیک، 70 ساله، کل دارایی: 53.5 میلیارد دلار.

ابرمرد مخابرات در کشور مکزیک. او با خصوصی سازی شرکت ملی مخابرات مکزیک در دهه 1990، جایگاه خود در این عرصه را استوار کرد. در حالیکه یک سال پیش، وی رتبه سوم را در اختیار داشت، امسال توانست مقام نخست جهان را از آن خود کند.

کارلوس اسلیم هلو همچنین صاحب یک شرکت عمرانی است که در جاده سازی و زیرساخت های صنعت انرژی فعالیت می کند. وی بخشی از سهام چند شرکت، از جمله موسسه نیویورک تایمز (ناشر روزنامه معروف آمریکایی) را هم در اختیار دارد.

“اسلیم” فرزند یک مهاجر لبنانی، دارای مدرک کارشناسی، و دارای 6 فرزند است. همسر وی که او هم لبنانی-مکزیکی بود، در سال 1999 درگذشت.

وی چندی پیش 65 میلیون دلار برای پیشرفت علم پزشکی ژنوم پرداخت. اسلیم در این راه با Eli Broad، میلیاردر آمریکایی همکاری می کند.

2. ویلیام هنری گیتس سوم

شهروند ایالات متحده آمریکا (واشنگتن)، 54 ساله، کل دارایی: 53 میلیارد دلار.

بیل گیتس شرکت تولید نرم افزار میکروسافت را در سن 19 سالگی و در زیرزمین خانه پدرش بنیان گذاشت! او هم اینک صاحب 10 درصد از سهام میکروسافت است. 40 درصد کل دارایی “گیتس” به سهام او در این شرکت مربوط می شود. گیتس همچنین یکی از سهامداران عمده سرمایه گذاری کاسکید (Cascade Investments) است. وی از طریق سرمایه گذاری کاسکید، در هتل های زنجیره ای چهارفصل و شرکت Televisa نیز سهام دارد. تلویزا، مالک چندین شبکه تلوزیونی و موسسه های ضبط موسیقی و حتی تیم فوتبال در مکزیک و دیگر کشورهای اسپانیایی زبان است و دومین شرکت چندرسانه ای و سرگرمی در کشورهای اسپانیش محسوب می شود. بیل گیتس یک دهه پیش، بخش قابل توجهی از سهام خود در مایکروسافت را فروخت و آن را وقف بنیاد خیریه “بیل و ملیندا گیتس” کرد. این بنیاد خیریه در زمینه پیشرفت آموزش و پرورش و آموزش عالی و نیز مبارزه با مالاریا، سل، و ایدز در بسیاری از کشورهای جهان فعالیت می کنند.

“استیو بالمر” مدیرعامل فعلی شرکت میکروسافت، در دانشگاه با بیل گیتس و پل آلن (بنیانگذاران میکروسافت) آشنا شده بود و نخستین کارمند این شرکت بوده است.

ملیندا گیتس، همسر بیل گیتس است و این دو نفر صاحب 3 فرزند (2 دختر و یک پسر) هستند. بنیانگذار میکروسافت در مصاحبه ای گفته است که دختر 14 ساله او اجازه دارد روزی 30 تا 45 دقیقه از اینترنت استفاده کند و درضمن نرم افزار فیلتر سایت های غیراخلاقی روی دستگاه رایانه ی او نصب شده است! بیل گیتس خود دانشجوی ترک تحصیلی دانشگاه هاروارد است، اما همسر او کارشناسی ارشد دارد. 

ملیندا فرنچ، کارشناس رایانه و اقتصاد، و کارشناس ارشد مدیریت بازرگانی است. وی پس از پایان تحصیل، در شرکت میکروسافت استخدام شد و در مدیریت بسیاری از پروژه های این شرکت، از جمله پابلیشر، اینکارتا، و… نقش داشت. ملیندا در سال 1994 با بیل گیتس، مدیرعامل وقت میکروسافت ازدواج کرد و از آن پس ملیندا گیتس نامیده شد. بنیاد خیریه بیل و ملیندا گیتس تا کنون 24 میلیارد دلار (24 تریلیون تومان) در کشورهای مختلف هزینه کرده است.

3. وارن بافت (Warren Buffet)

شهروند ایالات متحده آمریکا (نبراسکا)، 79 ساله، کل دارایی: 47 میلیارد دلار.

“بافت” سهامدار اصلی موسسه مالی و بانکی برکشایر هث اوی (Berkshire Hathaway) است. او در سال 2008، یعنی زمانی که وضعیت بازار جهانی رو به رکود نهاد، با هوشیاری، 5 میلیارد دلار در گلدمن ساکس (گروه سرمایه گذاری، مدیریت مالی، و عرضه اوراق بهادار)، و 3 میلیارد دلار در جنرال الکتریک (بزرگترین شرکت تولید صنایع برقی و الکترونیکی در جهان) سرمایه گذاری کرد. وی همچنین به تازگی شرکت بزرگ راه آهن “برلینگتون نورترن سانتافه” را به ارزش 26 میلیارد دلار خرید.

وارن بافت فرزند یک سهامدار معروف در ایالات نبراسکا است. او و بنجامین گراهام، سرمایه گذار، همدیگر را در کلاس دانشکده اقتصاد دانشگاه کلمبیا دیدند و در سال 1965 تصمیم گرفتند شرکت نساجی برکشایر هت اوی را بخرند. سپس با این شرکت در صنایع مالی، بیمه، غذایی، و حتی تولید خودروهای برقی سرمایه گذاری کردند.

وارن بافت دارای مدرک کارشناسی ارشد، و صاحب 3 فرزند است. وارن در سال 1952 با سوزان بافت نی تامپسون، ازدواج کرد. این دو از سال 1977 جدا از یکدیگر زندگی کردند، اما تا سال 2004 که سوزان درگذشت، طلاق نگرفتند!

حالا ثروتمندترین زنان جهان: 

1. کریستی والتون

 شهروند ایالات متحده آمریکا (وایومینگ)، 55 ساله، کل دارایی: 20 میلیارد دلار.

“کریستی” همسر جان والتون، پسر بنیانگذار و یکی از وارثان فروشگاه های زنجیره ای وال مارت است. وال مارت، بزرگترین فروشگاه زنجیره ای در آمریکا است. زمانی که جان والتون در جریان یک سانحه هوایی در سال 2005 درگذشت، همه اموال او به همسرش رسید.

2. آلیس والتون

شهروند ایالات متحده (تگزاس)، 60 ساله، کل دارایی: 19.5 میلیارد دلار.

سام، پدر آلیس، و جیمز، عمویش، در سال 1962 اولین فروشگاه وال مارت را بنیان گذاشتند. وال مارت، امروز 7900 شعبه و 2 میلیون کارمند دارد. این زنجیره عظیم، سالانه حدود 400 میلیارد دلار کالا می فروشد.

آلیس والتون در حال ساختن موزه Crystal Bridges (پل های شیشه ای) در بنتون ویل ایالت آرکانزاس است.

آلیس از همسر خود جدا شده.

3. لیلیان بتنکور (Liliane Bettencourt)

شهروند فرانسه (پاریس)، 87 ساله، کل دارایی: 15 میلیارد دلار.

“لیلیان” وارث شرکت L’Oreal، بزرگترین تولیدکننده محصولات آرایشی و زیبایی در جهان است. پدر وی، یوجین شولر، یک شیمی دان جوان بود که در سال 1907 با اختراع فرمولی برای رنگ مو، پایه گذار اوریل شد و در سال 1909 شرکت خود را ثبت کرد.

4. سوزان کلاتن

شهروند آلمان، 47 ساله، کل دارایی: 12 میلیارد دلار.

“سوزان” دختر و یکی از ورثه ی هربرت کوانت، مالک شرکت خوروسازی BMW است که در سال 1982 درگذشت. سوزان کلاتن متاهل و دارای 3 فرزند است. سال گذشته، دوست پسر سابق وی با نیت اخاذی، تهدید کرد که فیلم و عکس های ناجور او را روی اینترنت منتشر خواهد نمود. پس از مراجعه سوزان به پلیس و دستگیری متهم، مرد اخاذ به 6 سال زندان محکوم شد و البته آبروریزی بزرگی هم نصیب خانم سوزان کلاتن شد.

سوزان کلاتن، همچنین سرمایه گذار و مالک 88 درصد از سهام شرکت داروسازی آتلانا در آلمان است.

5. بریجیت راسینگ

شهروند سوییس، 86 ساله، کل دارایی: 11 میلیارد دلار.

خانم راسینگ، پس از درگذشت همسرش (گاد راسینگ)، مالک شرکت Tetra Laval، بزرگترین شرکت بسته بندی در جهان شد. پدر شوهر خانم بریجیت در سال 1944، شرکت Tetra را بنیان گذاشته بود. یورن، پسر بزرگ بریجیت، در کارهای مشاوره مالی (ادغام و خرید شرکت ها)؛ کریستن، دخترش، در کار پرورش اسب؛ و “فین”، پسر دیگرش هم در سوئد مدیرعامل یک موسسه اقتصادی است.

خانم بریجیت راسینگ را در سوییس به عنوان فردی آرام و بی سر و صدا می شناسند.

نظر یادتون نره!

اما آنچه نظر من بعنوان یک شهروند عادی را جلب کرد، دلیل اعلام شده برای اخراج علی کریمی بود: روزه خواری. من یادم نمی آید جایی صحنه روزه خواری علی کریمی منتشر شده باشد. در نتیجه اعلام اینکه فلانی روزه خواری کرده و اخراج شده، مصداق کامل افشای گناه است. قبول دارم که برخورد با آدم ها به نام دین، سلاحی دهان پر کن است و از میان مسوولان ورزشی کمتر کسی جرات می کند از روزه خواری دفاع کند، اما این یک شمشیر دولبه است. یعنی هم کار را تمام می کند و هم هواداران کریمی به اضافه عده ای که خیلی مذهبی نیستند را وادار می کند در مقابل کل پدیده روزه داری و حتی دین داری موضع بگیرند. گروهی دیگر هم که دین را به درستی نمی شناسند، فکر می کنند لابد این سختگیری ها و بی آبرو کردن انسان ها بخشی از دین اسلام است.

تا جایی که من می دانم پوشاندن گناه افراد، به عنوان یک کار نیک در دین اسلام توصیه شده و قرآن نیز از مسلمانان خواسته که گناهان یکدیگر را آشکار نکنند:

لاَّ يُحِبُّ اللّهُ الْجَهْرَ بِالسُّوَءِ مِنَ الْقَوْلِ إِلاَّ مَن ظُلِمَ وَكَانَ اللّهُ سَمِيعًا عَلِيمًا ﴿نساء – ۱۴۸﴾

خداوند دوست ندارد كسي با سخنان خود بديها را اظهار كند مگر آن كسي كه مورد ستم واقع شده باشد، خداوند شنوا و دانا است.

وَلَا تَلْمِزُوا أَنفُسَكُمْ ﴿حجرات – 11﴾

از یکدیگر عیبجویی نکنید

يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اجْتَنِبُوا كَثِيرًا مِّنَ الظَّنِّ إِنَّ بَعْضَ الظَّنِّ إِثْمٌ وَلَا تَجَسَّسُوا وَلَا يَغْتَب بَّعْضُكُم بَعْضًا ﴿حجرات – 12﴾

 اى كسانى كه ايمان آورده‏ايد از بدگمانی بپرهيزيد كه پاره‏اى از گمانها گناه است و جاسوسى مكنيد و پشت سر یکدیگر غیبت نکنید. 

واقعا در ماه مبارک رمضان، آدم هایی که ادعای نماز و روزه می کنند، چقدر به اخلاق اسلامی پایبند هستند؟ چرا نباید بگوییم علی کریمی به دلیل انتقاد ناشایست از مدیریت باشگاه، یا به دلیل برهم زدن نظم و آرامش گروه، یا به تشخیص کادر مدیریتی، یا هر دلیل دیگری از باشگاه استیل آذین اخراج شد؟ چرا باید از دین خرج کنیم؟ چرا به ما آموخته اند که برای رسیدن به اهداف خود از اعتبار دین و باورهای دینی مردم هزینه کنیم؟

بعضی ها هم به تولید سرانه (GDP per Capita) بیشتر از خود تولید ناخالص بها می دهند. تولید سرانه عبارت است از تولید ناخالص داخلی (GDP) تقسیم بر جمعیت کشور. روشن است که هر چه جمعیت کشوری بیشتر باشد، خواه ناخواه GDP افزایش می یابد. از نظر این گروه از کارشناسان، مهم است که بدانند یک کشور با چه جمعیتی به چنین حجمی از تولید ناخالص داخلی دست یافته است. تولید سرانه در ایالات متحده 46 هزار دلار، در آلمان 34 هزار دلار، در ژاپن 32 هزار دلار، و در چین 6 هزار و پانصد دلار است.

حالا من یک معیار جدید و کاملا منحصر به فرد برای سنجش توسعه یافتگی کشورها کشف کرده ام که فکر می کنم واقعا در خور توجه باشد. در حالیکه از روی کنجکاوی داده های آماری بخش اینترنت در کشورهای مختلف را جستجو می کردم، متوجه شدم که ارتباط جالبی میان “درصد کاربران اینترنت به کل جمعیت” و “درصد کاربران اینترنت پرسرعت” از یک سو و “توسعه یافتگی” از سوی دیگر وجود دارد. به آمار چند کشور توسعه یافته در آسیا توجه کنید؛ در همه این کشورها، بیش از “دوسوم” کل جمعیت، کاربر اینترنت هستند و بیش از “یک سوم” از کاربران، از اینترنت پرسرعت استفاده می کنند (خط اول: جمعیت کشور؛ خط دوم: جمعیت و درصد کاربران؛ خط سوم: کاربران اینترنت پرسرعت):

حالا چند تا کشور توسعه نیافته:

این تناسب دقیقا در قاره های دیگر هم دیده می شود. یعنی هر چه کشور پیشرفته تر باشد، درصد بیشتری از مردم آن کشور از اینترنت استفاده می کنند و تعداد بیشتری از کاربران، به اینترنت پرسرعت دسترسی دارند.

حالا جالب اینه…: میان تصوری که ما از اینترنت پرسرعت داریم، با تصور کشورهای دیگر از اینترنت پرسرعت، از زمین تا آسمان فرق است. جدول زیر، اینترنت ADSL در ایران، بدون محدودیت حجمی، را نشان می دهد:

حالا اینترنت ADSL شرکت اکستریم دی اس ال در آمریکا. قیمت ها را بر اساس دلار 1000 تومان به پول ایران تبدیل کرده ام. توجه داشته باشید که آمریکا از نظر سرعت اینترنت، کشوری کاملا معمولی است؛ کشورهای اروپایی، ژاپن، و کره جنوبی، از این نظر، همیشه از آمریکا جلوتر بوده اند.

منبع جدول بالا: https://www.dslextreme.com/Services/Internet/DSL/Default.aspx

خیلی جالبه نه؟ در ایران، ADSL با سرعت 128 کیلوبایت و محدودیت استفاده 3 گیگ در ماه می دهند 19 هزار تومان (بعضی شرکت ها 14 هزار تومان)، بعد تازه اسمش را هم می گذارند اینترنت پرسرعت. بالای 128 هم که به کاربران خانگی نمی دهند…مبادا ما هم بشیم مثل کره و ژاپن! در آمریکا تا 6 مگابایت در ثانیه اینترنت معمولی بشمار می رود. اینترنت پرسرعت  از نظر آنها بیسیم (wireless) هست. در ادامه فهرست اینترنت پرسرعت بیسیم شرکت ورایزون در آمریکا را مشاهده می کنید:

منبع جدول بالا: http://www22.verizon.com/Residential/internet

 پس شما به عنوان کاربر خانگی اختیار دارید که ماهی 15 هزار تومان بدهید و از اینترنت DSL با سرعت 768 کیلوبایت در ثانیه استفاده کنید، یا ماهی 140 هزار تومان بدهید و از اینترنت فضایی 50 مگابایت در ثانیه استفاده کنید.

1. من 3 سال یا 4 سال است که فلان آموزشگاه زبان می روم و هنوز نمی توانم 2 دقیقه راجع به یک موضوع صحبت کنم؛ کلمه ها یادم می رود…!!
2. من کارم زیاد است و می خواهم با روش های آموزشی خودآموز، زبان را یاد بگیرم. کدام سی دی آموزشی زبان را پیشنهاد می کنید؟ روش X خوب است؟ سیستم “نصرت” چطور است؟

پاسخ سوال یک: مدت زمان لازم برای یادگیری زبان عمومی، ویژه بزرگسالان، از مبتدی (Elementary) تا مرحله فرامتوسط (بالاتر از متوسط: upper intermediate) دقیقا 3 سال است. دوره پیشرفته (Advanced) هم 1 سال طول می کشد. بعد از آن زبان آموز می تواند دوره های اختیاری آمادگی TOEFL یا IELTS یا غیره را بگذراند.

بنابراین اگر شما 4 سال به یک آموزشگاه رفتید، پشتکار و جدیت داشتید، و بهره هوشی تان هم از متوسط کمتر نبوده است، و با همه اینها، هنوز نمی توانید 2 دقیقه راجع به یک موضوع صحبت کنید، تنها یک پاسخ برای تان وجود دارد: “آموزشگاهی که انتخاب کردید کشکی، و از نوع بقالی های زبان انگلیسی بوده است”.

سال ها است که آموزش و پرورش، به شرط داشتن سابقه کار رسمی در این وزارتخانه و تاییدهای اخلاقی و سوابق فرهنگی، به متقاضیان، پروانه تاسیس آموزشگاه زبان اعطا می کند. بسیاری از دارندگان این پروانه ها حتی رشته تحصیلی شان هم زبان انگلیسی نبوده است و 2 واحد “روش تدریس زبان” نخوانده اند. در نتیجه تصورشان از “آموزش زبان” همان است که از این و آن می شنوند؛ هرکدام برایشان جالب تر بود، همان را انتخاب می کنند. این افراد نمی دانند روش های تدریس، اداره کلاس، تهیه مطالب کمک آموزشی، طراحی آزمون، و… هر کدام واحدهای درسی دانشگاهی هستند و رشته آموزش زبان تا مرحله دکترا ادامه دارد. این یعنی ورود به حوزه تدریس زبان، عرصه ای نیست که بتوان با پیشینه ی فرهنگی و سابقه کار در آموزش و پرورش در آن کسب صلاحیت کرد.

طبیعتا از آنجایی که “خانه ی آموزش و پرورش ایران” از پایبست ویران است، نمی توان انتظار داشت که تخصص افراد را معیار کار آموزشی قرار دهد. نتیجه انتخاب چنین رویکردی آن است که امروز بیش از 80 درصد آموزشگاه های زبان در تهران (و شاید شهرهای دیگر) بقالی های زبان انگلیسی هستند. شما با انتخاب اشتباه و ورود به یکی از این مراکز ناکارآمد، پول، و از آن بدتر، وقت و عمرتان را هدر می دهید و به آنچه می خواستید نمی رسید.

پاسخ سوال دو: متاسفانه زبان انگلیسی از آن درس هایی است که برای یادگیری اش انتخاب های زیادی ندارید. شما اگر می خواهید مهارت “خواندن” را در خود افزایش دهید و از پس روزنامه، مجله، و کتاب های انگلیسی برآیید، کافی است یکی از “سری کتاب های” استاندارد خواندن و درک مفاهیم (مانند Active Skills for Reading یا Select Readings) را انتخاب کنید و از جلد ابتدایی شروع کنید و به جلد پیشرفته اش برسید… اگر خواندن تان خیلی ضعیف است، پیشنهاد می کنم با “Developing Reading Skills، جلد Beginning” شروع کنید و به جای ادامه ی Developing، با یکی از گزینه های بالا ادامه دهید.

اما اگر می خواهید مکالمه تان تقویت شود و بتوانید حرف بزنید، تنها 1 راه علمی و عملی وجود دارد: حضور در کلاس گروهی، در یک آموزشگاه معتبر، و زیر نظر یک مدرس ورزیده. استفاده از سی دی های دیگر هم برای تفنن و احیانا یادگیری مضاعف بد نیست.

 سخن پایانی: زمانی که به کارآمدی آموزشگاهی پی بردید و آن را انتخاب کردید، از تغییر آموزشگاه پرهیز کنید. صبر داشته باشید و همیشه خود را با آنچه که در گذشته بودید مقایسه کنید، نه با آنچه که هنوز نیستید و آرزویش را دارید…عجله نکنید! 

دانستنیها را جوانان نسل های پیش هم می شناسند؛ نخستین مجله دانشنامه ای و تمام رنگی ایران که تا همین 20 سال پیش هم بطور مرتب منتشر می شد. در آن سال ها، یک خانم اندیشمند ایرانی توانسته بود با پرشمارگان ترین مجله های آن روز ایران (گل آقا و دنیای ورزش) رقابت کند و اطلاعات عمومی و مردم پسند را در اختیار جوانان و بزرگترهای دیروز گذارد. بعد شاید به دلیل مشکلات مالی و یا دلایل شخصی انتشار آن متوقف شد. حالا موسسه همشهری امتیاز دانستنیها را خریده و خاطرات زیبای بسیاری از جوانان دیروز را زنده کرده است.

از ستاره شناسی، علوم هوانوردی و هواپیماهای جنگی بگیرید تا اطلاعات عمومی و علمی عامه پسند در زمینه های علوم تجربی، ورزش، سینما، و…را می توانید در دانستنیها مطالعه کنید. یادتان باشد دانستنیها مجله ای علمی و تخصصی نیست، اما همانند یک دانشنامه در همه رشته ها، جالب ترین اطلاعات عمومی را در اختیار مخاطبان خود می گذارد.

راستی! دانستنیها یک دوهفته نامه است؛ یعنی ماهی دو بار چاپ می شود.

جدول ماهنامه ای قدیمی و کاری از انتشارات کتیبه است. همانگونه که از نام این مجله می توان فهمید، جدول هایی با طرح های متفاوت و موضوع های گوناگون، محتوای اصلی آن را تشکیل می دهند. افزون بر این، شعر، ادبیات، و تاریخ ایران، پای ثابت مطالب این ماهنامه است. “گیلامرد” یک امتیاز ویژه به این مجله ی “مرد”  می دهد و آن این است که در تمام شماره های خود، بدون استثناء، تصویری مینیاتوری از صورت یک زن ایرانی را زینت بخش جلد پشت و روی خود می کند.

سرزمین من ماهنامه ای تمام رنگی و کار دیگری از گروه مجلات همشهری است. این نشریه، نسخه فارسی و ایرانی شده ی National Geography است. محتوای مجله، اندازه مجله، صفحه آرایی، کیفیت عکس ها و… همه و همه شما را به یاد نشنال جیاگرافی می اندازد. حتی یک پوستر بزرگ هم به همان سبک، در وسط مجله، بعنوان هدیه ی “سرزمین من” وجود دارد.

اگر شما هم به عکس های دیدنی، جغرافیا و میراث طبیعی ایران، و گردشگری علاقه دارید، “سرزمین من” برای تان یک “باید” محسوب می شود؛ تردید نکنید.

تصویری که در بالا و در کنار باراک اوباما، رییس جمهور آمریکا، مشاهده می کنید “عبدالله ابن عبدالعزیز السعود” معروف به ملک عبدالله، پادشاه عربستان است. وی به تازگی از آمریکا خواستار برخورد شدیدتر با ایران شده است. ملک عبدالله چندی پیش (5 ژوئن 2010) هم در دیدار با ارو مورین (Herve Morin) وزیر دفاع فرانسه، گفته بود “دو کشور در جهان، شایسته وجود داشتن نیستند: ایران و اسراییل”[i].

خوب حالا ببینیم ملک عبدالله کیست. وی در سال 1303 هجری خورشیدی در شهر ریاض به دنیا آمد. پدرش، عبدالعزیز ابن سعود، رهبر فرقه مذهبی وهابی، علیه “حسین ابن علی”، پادشاه حجاز، شورید و او را شکست داد. در سال 1305 عبدالعزیز ابن سعود، خود را پادشاه حجاز و یک سال بعد “پادشاه حجاز و نجد و سرزمین های وابسته” نامید و حکومت سعودی را بنیان نهاد. به دستور وی، معلمان خصوصی، کودکانش از جمله “عبدالله” را از همان  اوان کودکی با دروس سنتی حکومتی در عربستان، شامل مبانی اسلامی (اسلام وهابی) و تاریخ عرب آشنا کردند. ابن سعود، عبدالله نوجوان را به یکی از قبیله های بادیه نشین فرستاد تا ضمن رشد در آن قبیله، با ارزش های بادیه نشینی آشنا شود و از نظر جسمی و روحی آمادگی های لازم برای حکومت را کسب کند. عبدالله در حکومت های برادران ناتنی خود (سعود، فیصل، و فهد) نقش مشاور داشت و البته در زمان شاه فهد، وی به ولایت عهدی و ریاست دولت هم رسید.

کسی که در کودکی و به حکم پدرش، در قبایل بادیه نشین عربستان، شیر شتر و سوسمار خورده است، حالا در دیدار با مقام های فرانسه و آمریکا، نابودی ایران را آرزو می کند و مصداق جالب این شعر حضرت فردوسی می شود:

ز شیر شتر خوردن و سوسمار            عرب را به جایی رسیدست کار

که   تاج کیانی    کند    آرزو             تفو باد   بر   چرخ گردان،  تفو

خوب البته اینگونه درشت گویی ها، عادت دیرینه برادران (!) عرب ما است. این برادران، در نشست های سالانه سران خود به موضوعات گوناگونی می پردازند و هر سال، به فراخور مسایل آن سال، بیانیه ای را در پایان نشست خود منتشر می کنند که به بیانیه اجلاس سران اتحادیه عرب معروف است. یک “بند” از این بیانیه هرسال تکرار می شود و گویا مسئله همیشگی و تمام نشدنی این کشورها است:

سران حاضر حمایت خود از حق حاکمیت امارات متحده عربی بر سه جزیره تنب بزرگ و کوچک و ابوموسی را مورد تاکید قرار می دهند و از هر اقدام کشور امارات برای بازیافتن حاکمیت خود بر جزایر پشتیبانی می کنند. اجلاس، همچنین ادامه اشغال این جزایر از سوی ایران را محکوم می کند.

ادعای بخشی از خاک ایران اصلا جای بحث ندارد. اما آنچه که واقعا شایان بحث و تفکر است، همانا واکنش ما به سخنان مکرر و بی پایان این برادران است. من فقط به یک مورد اشاره می کنم و بقیه را به خوانندگان سایت واگذار می کنم:

در سال 1388، 56 هزار و 702 زائر بعلاوه 5 هزار و 157 نفر مدیر و مسوول کاروان به حج تمتع مشرف شدند[ii]. در همین سال، 820 هزار نفر هم به حج عمره مشرف شده اند[iii]؛ یعنی سالانه نزدیک به یک میلیون نفر زائر از ایران به عربستان سعودی می رود. سالی یک میلیون ایرانی از فرودگاه های عربستان سعودی استفاده می کند، سالی یک میلیون ایرانی بابت خدمات زائران و مالیات و غیره به دولت عربستان مستقیما پول می پردازد، سالی یک میلیون ایرانی از بازارهای عربستان خرید می کند و بعنوان سوغاتی به کشور می آورد، و سالی یک میلیون ایرانی باعث رونق کار هتل ها و مراکز گردشگری عربستان سعودی می شود.

برای گذاشتن نظر و پیغام، روی عنوان مطلب تیک کنید و در زیر صفحه جدید، پیام بگذارید. 

[i] http://blog.foreignpolicy.com/posts/2010/06/29/king_abdullah_wants_to_wipe_israel_and_iran_off_the_map

[ii] http://www.jamejamonline.ir/newstext.aspx?newsnum=100923174934

[iii] http://www.hamshahrionline.ir/news/?id=81877

دیدنی های همدان

باباطاهر

آرامگاه باباطاهر نخستین جای مهمی است که با ورود به شهر می بینید. باباطاهر هزار و ده سال پیش (سال 1000 میلادی) در لرستان یا همدان به دنیا آمد و پس از 55 سال در شهر همدان چشم از جهان فروبست. استفاده از لهجه محلی، سادگی واژگان مورد استفاده، آهنگین بودن دوبیتی ها، و غنای ترانه ها از نظر داشتن آرایه های ادبی، ویژگی های شعر باباطاهر است. از نظر معنایی، ترانه های باباطاهر دارای گستره ای قابل ملاحظه است:

عرفان:

یکی   درد   و   یکی   درمان   پسندد               

یکی وصل و یکی هجران پسندد

من از درمان و درد و وصل و هجران              

پسندم   آنچه   را   جانان   پسندد 

عشق و عرفان:

به دریا  بنگرُم   دریا ،  ته  وینم        به صحرا بنگرُم صحرا، ته وینم

به هرجا بنگرم کوه و در و دشت       نشان   روی   زیبای   ته  وینم

عشقولانه شدید:

شبی تاریک و سنگستان و مو مست           قدح از دست مو افتاد و نشکست

نگهدارنده اش   نیکو   نگه  داشت            وگرنه صد قدح   نفتاده  بشکست

عشقولانه سوزناک:

سه درد آمو به جانم هر سه یکبار          غریبی و اسیری و غم یار

غریبی  و  اسیری    چاره  داره            غم یار و غم یار و غم یار

فلسفه:

به قبرستان سفر کردم کم و بیش           بدیدم قبر دولتمند و درویش

نه درویش بی کفن در خاک رفته         نه دولتمند برده یک کفن بیش

پند و اندرز:

مکن کاری که پا بر سنگت آیو             جهان با این فراخی، تنگت آیو

چو فردا نامه خوانان نامه خونند           تو وینی نامه ی خود ننگت آیو

نیایش:

بطور کلی غم در ترانه های باباطاهر بیشتر از شادی وجود دارد و البته این غم از نوع عرفانی است و نه از نوع رسیدن به پوچی. این یعنی ایرانیان و کسانی که با عرفان باباطاهر آشنا هستند می توانند با شعر او ارتباط برقرار کنند. در نتیجه ی همین ویژگی است که با وجود ترجمه شعر او بوسیله E. Heron-Allen (1902)، A.J. Arberry (1937)، و مهدی نخستین (1967) به زبان انگلیسی، غربی ها آنطور که مثلا از شعر عمرخیام استقبال کردند نتوانستند با ترانه های باباطاهر حال کنند. بعلاوه آهنگ ترانه های باباطاهر و زیبایی لهجه آن را هرگز نمی شود به انگلیسی برگرداند.

حسین، پورسینا

جاذبه گردشگری دیگر در همدان، آرامگاه آقا بوعلی سینا (980 تا 1037 میلادی)، پزشک و فلسفه دان بزرگ تمام تاریخ ایران است. بوعلی در شهر بخارا (ازبکستان امروزی) به دنیا آمد و فرزند یکی از افراد شاخص در حکومت بود. وی در سن 18 سالگی بخاطر مهارت در پزشکی، به عنوان پزشک ویژه دربار سامانی در بخارا انتخاب شد.

بوعلی سینا پس از سرنگونی سامانیان، به گرگان رفت و در آنجا به تدریس منطق و ستاره شناسی پرداخت. در 14 سال آخر عمر هم وی بعنوان پزشک ویژه و مشاور علمی حاکم اصفهان خدمت کرد.

کتاب “قانون در طب” به قلم بوعلی سینا، احتمالا معروف ترین کتاب پزشکی در سراسر تاریخ است. این مجموعه که گردآوری دستاوردهای پزشکی ملت های مختلف و تجربه های شخصی بوعلی است، نخستین بار در قرن 12 میلادی در اروپا ترجمه شد و تا قرن ها، مهمترین منبع پزشکی جهان بود. همین کتاب در سال 1491 به زبان عبری و در سال 1593 به زبان عربی منتشر شد. قانون، (پس از قرآن) دومین کتاب است که در زبان عربی چاپ و تکثیر شد.

“شفا” دیگر کتاب معروف بوعلی سینا را برخی حجیم ترین کتاب تاریخ می دانند که توسط یک نفر نوشته شده است. این کتاب شامل منطق، روانشناسی، متافیزیک، و علوم چهارگانه (هندسه، ستاره شناسی، حساب، موسیقی) است.

فلسفه بوعلی سینا از مکتب ارسطو و مکتب نوافلاطونی متاثر بود. اثبات وجود خدا و اثبات توحید، از نظریه های معروف وی است. پورسینا، برخلاف اندیشه های متعارف اسلامی، نامیرایی و جاودانگی انسان را رد می کرد، علاقه و توجه خداوند به افراد خاص را قبول نداشت، و خلقت جهان در یک لحظه را نمی پذیرفت؛ به همین دلیل عده ای او را مرتد می دانستند. فلسفه دانانی چون امام محمد غزالی که ریشه های دینی قوی داشتند نیز بشدت با دیدگاه های فلسفی پورسینا مخالفت می کردند.

تپه هگمتانه

مادها یکی از سه قوم اصلی هند و اروپایی (همراه پارس ها و پارت ها) بودند که وارد سرزمین ایران شدند. این قوم احتمالا 1700 سال پیش از میلاد به ایران وارد شد و در آذربایجان، کردستان، و بخشی از کرمانشاه امروزی سکنی گزید. نام سرزمین و قوم ماد نخستین بار در کتیبه های شالمانِسِر سوم، پادشاه آشور (858 تا 824 ق.م) دیده شده است. هرودوت “دیااوکو” (حدود 715 ق.م) را بنیانگذار پادشاهی ماد و موسس شهر هگمتانه (همدان) می داند. با این حال، مورخان معتقدند سیاکزار، نوه دیااوکو، بود که در حدود سال 625 ق.م توانست مادها را در قالب یک پادشاهی قدرتمند ایرانی متحد کند. وی به جز کل سرزمین ایران، شمال آشور، و بخش هایی از ارمنستان را نیز در سلطه خود گرفت.

همدان، تقریبا در بیشتر تاریخ ایران، مهمترین شهر کشور بوده است. در زمان مادها، همدان پایتخت ایران بود. در زمان هخامنشیان، همدان اقامتگاه تابستانه پادشاهان بشمار می رفت. در زمان اشکانیان هم این شهر همچنان یکی از اقامتگاه های مهم پادشاه و درباریان بود. آرامگاه شهبانو “استر” (همسر یهودی خشایارشاه) در همدان نشاندهنده اهمیت تاریخی این شهر است. باباطاهر و بوعلی سینا نیز در قرن یازدهم میلادی در این شهر دفن شده اند که این هم به روشنی نشان می دهد حتی تا قرن ها پس از ورود اسلام به ایران، همدان اهمیت راهبردی خود را حفظ کرده بود. 

تپه هگمتانه مجموعه ای فرهنگی در حاشیه شهر همدان است که بخشی از خرابه های یک محله باستانی و موزه تاریخی را شامل می شود. در موزه یادشده، شما می توانید از انواع سکه های زر و نقره گرفته تا انواع ظرف و مهر و تندیس های مفرقی و غیره دیدن کنید. بیشتر اشیای موزه به هزاره اول قبل از میلاد و تمدن مادها مربوط می شود. از بین این همه چیز، من نمی دانم چرا به تصویر زیر علاقمند شدم…یک بنده خدا که با چند کوزه دفن شده و اسکلت و اشیای دفن شده با او را عینا به موزه آورده اند:

راستی یادتان باشد که حتما از محله قدیمی تپه هگمتانه که با ایرانیت مسقف شده هم بازدید کنید.

گنجنامه

“گنجنامه” دو کتیبه تاریخی بر قطعه سنگی عظیم از جنس خارا است که یکی به داریوش اول هخامنشی و دیگری به فرزندش، خشایارشا تعلق دارد. در کتیبه داریوش نوشته شده: “خدایی است بزرگ اهورامزدا که این زمین را آفرید و آن آسمان را آفرید و انسان را آفرید و شادی را آفرید برای انسان. او داریوش را شاه کرد؛ یک شاه از بسیاری، یک فرماندار از بسیاری.

من داریوش، شاه بزرگ، شاه شاهان، شاه کشورهای دارای مردم زیاد، شاه در این سرزمین دور و دراز، پسر ویشتاسپ، یک هخامنشی هستم”.

این متن به سه خط میخی پارسی، بابلی، و ایلامی نوشته شده است. متن خشایارشاه هم که دست راست و اندکی پایین تر از متن پدر نگاشته شده، تقریبا تکرار واژگان داریوش بزرگ است و تنها نام و نشان خشایارشاه در آن ذکر شده. متن خشایارشا نیز به همان سه خط میخی نوشته شده است.

در مجاورت کتیبه گنجنامه، آبشاری کوتاه با همین نام قرار دارد که به ویژه در گرمای تابستان، تفرجگاهی محبوب در میان مردم است.

سخن آخر

با آگاهی از این گنجینه بزرگ شهر همدان ممکن است گمان کنید که این شهر می تواند یک قطب گردشگری باشد. با کمال تاسف باید بگویم که همدان با وضعیت فعلی اش تنها برای گردش شهروندان همدانی مناسب است. شهر، بدون در نظر گرفتن میدان امام و آثار تاریخی عنوان شده در بالا، یک آبادی بزرگ و بی قواره بیش نیست. خیابان ها زیباسازی نشده و شما احساس می کنید قدم زدن در خیابان های همدان با قدم زدن در خیابان های یک شهر پرت و دور افتاده فرق چندانی ندارد. برای رضای خدا نقشه شهر را در مجموعه فرهنگی باباطاهر که توسط میراث فرهنگی اداره می شود هم نتوانستیم پیدا کنیم! امکانات توریستی پیش کش!

در یک کلام، به عنوان یک ایرانی حتما باید یکبار به شهر همدان، پایتخت تمدن مادها، سر بزنید. اما اگر می خواهید برای گذراندن وقت با خانواده در یک تعطیلات کوتاه به شهری زیبا بروید، سفر به همدان را فراموش کنید.

ناخودآگاه به یاد شهرهای شیراز و فومن افتادم. اولی شهری غنی از نظر فرهنگی و آثار تاریخی است که شهرداری و شهروندان آن همت کرده و با زیباسازی خیابان ها، ایجاد امکانات راهنمایی و گردشگری و احداث هتل های نسبتا زیبا و با کلاس، آن را به یک قطب گردشگری در کشور تبدیل کرده اند. دومی (فومن) از نظر آثار تاریخی اصلا به پای شیراز و همدان نمی رسد، اما آنقدر شهر زیباسازی شده که شما اگر یکبار بروید، دوست دارید بار دیگر و بارهای دیگر هم به آنجا سفر کنید.

توضیحات تکمیلی یک دوست همدانی:

…البته در مورد زیباسازی شهر دارن یه کارایی می کنن! منتها بیشتر جاهایی زیباسازی شده که اصلا به مناطق تاریخی نزدیک نیست…

همدان جاهای خیلی خیلی زیادی برای دیدن داره…
گنبد علویان ، غار علیصدر و….

بیش از 11 هزار نفر در وبگاه معتبر imbd برای این فیلم نقد نوشته اند و من بسیاری از آنها را طی روزهای اخیر خواندم. نقدها خیییییلیییییی متفاوت بودند. برخی فیلم را شایسته رتبه عالی و برخی دیگر شایسته رتبه بسیار بد دانسته اند. آنچه از میان همه این نقدها می توان دریافت این است که بسیاری از منتقدان از “داستان” فیلم خوش شان نیامده که البته این قابل درک است؛ چراکه فیلم بر اساس یک داستان نوشته ی یک داستان نویس تولید نشده، بلکه فیلم اقتباسی از یک بازی رایانه ای با همین نام است و طبیعی است که بازی های رایانه ای فاقد عناصر داستانی بسیار قوی هستند.

تقریبا همه منتقدان از بازی خوب “جیک جیلنهال” (دستان) و “جما آرترتون” (تهمینه) تمجید کرده اند و فیلم برداری، صحنه آرایی، و جلوه های رایانه ای شاهزاده ایران را شایسته تقدیر دانسته اند. برخی هم تحت تاثیر فیلم برداری قوی فیلم، از کارگردانی “مایک نیوول” هم تعریف کرده اند. البته برخی دیگر از نحوه تدوین فیلم گلایه داشتند که این هم تا حدی به خود کارگردان بر می گردد.

راستی! تا یادم نرفته، فیلم شاهزاده ایران به هیچ روی فیلمی تاریخی نیست و داستانی تخیلی دارد که بر پایه سرگرمی ساخته شده است. برای همین هم در این فیلم عناصری از ایران ساسانی، در کنار هخامنشی و حتی ایران پس از اسلام دیده می شود.

از نظر گیشه، شاهزاده ایران در تعطیلات آخر هفته ی اول نمایش خود با 37 میلیون دلار فروش در آمریکا پس از قسمت آخر کارتون شرک و فیلم “سکس و شهر” در جایگاه سوم ایستاد. با توجه به اینکه شرکت دیزنی برای فیلم شاهزاده ایران چیزی بین 150 تا 200 میلیون دلار (روایت ها متفاوت است) خرج کرده، این مقدار فروش بلیط کمی ناامیدکننده به نظر می رسد. با این حال، فروش جهانی شاهزاده ایران اوضاع را تغییر داد. کارتون شرک در دو هفته اول نمایش خود نزدیک به 150 میلیون دلار فروش داخلی و 25 میلیون دلار فروش خارجی داشته و فیلم “سکس در شهر” در هفته نخست اکران، از 27 میلیون دلار فروش خارجی بهرمند شده است. در مقابل فیلم شاهزاده ایران در چهار روز نخست اکران داخلی، تنها 37 میلیون دلار فروش کرد، اما در بازار جهانی به فروش 95 میلیون دلار دست یافت. بنا بر گزارش ها، شرکت والت دیزنی این فیلم را در 47 کشور جهان اکران کرده که در همان هفته نخست در 40 کشور جهان مقام پرفروش ترین فیلم هفته را کسب کرده است.

اما نگاهی به فروش فیلم در کشورهای مختلف هم خالی از لطف نیست:

بریتانیا با بیش از 60 میلیون جمعیت، در دو روز اول اکران: 2 میلیون دلار

اسپانیا با 40 میلیون جمعیت در دو روز اول: 3 میلیون دلار

ترکیه با بیش از 70 میلیون جمعیت در دو روز اول: 764 هزار دلار

اسراییل با 6 میلیون جمعیت در دو روز اول: 453 هزار دلار

امارات متحده عربی با نزدیک به 5 میلیون جمعیت در دو روز نخست: 973 هزار دلار

چین با یک میلیارد و سیصد میلیون: 8.1 میلیون دلار

فرانسه با 64 میلیون جمعیت: 5.5 میلیون دلار

روسیه با 140 میلیون جمعیت: 9.7 میلیون دلار

هندوستان با یک میلیارد و صد و چهل میلیون: 3.3 میلیون دلار (با وجودی که درخشان نیست، اما پرفروش ترین رکورد برای فیلم های تاریخ دیزنی و پرفروش ترین رکورد برای فیلم های خارجی 2010 محسوب می شود)

کره جنوبی با 50 میلیون جمعیت در دو روز نخست: 4.3 میلیون دلار (40 درصد از کل بازار سینمای کره!)  

مکزیک با 110 میلیون جمعیت: 3.9 میلیون دلار

استرالیا با 20 میلیون جمعیت: 3 میلیون دلار

نتیجه گیری با خودتان. البته به دلیل پرهیز از زیاده نویسی، همه کشورها را ننوشتم. اما یک سوال در ذهن من نقش بسته که آنرا با شما در میان می گذارم. با توجه به اینکه یکی دو تا از سینماهای منطقه لاله زار تهران، همیشه یکی دو فیلم خارجی (اکثرا هالیوودی) را بر پرده خود دارند، می توان نتیجه گرفت که پخش فیلم سینمایی آمریکایی در ایران ناممکن نیست. سوال من این است که آیا واقعا جای “شاهزاده ایران، شن زمان” در سینماهای کشور ایران خالی نیست؟! و اگر این فیلم در کشور ما هم اکران می شد، آیا نمی توانست با فروش میلیاردی خود، گوشه ای از دردهای سینماداران ایران را درمان کند؟  

ادامه همان خیابان به جاده “مشاء” می رسد که پس از چند کیلومتر شما را به آن دردانه باشکوه ادبیات ایران، قله دماوند، می رساند. بلندترین آتشفشان قاره آسیا 5610 متر ارتفاع دارد و درضمن بلندترین کوه ایران و سراسر منطقه خاورمیانه هم هست. عده ای از دانشمندان هم ارتفاع آنرا 5800 متر برآورد کرده اند. از زمانی که W. Taylor Thomson، کوهنورد اروپایی، در سال 1837 نام خود را بعنوان نخستین فاتح قله دماوند ثبت کرد تا امروز، این کوه جایگاهی استوار برای قدرت نمایی کوهنوردان و لذت گردشگران بوده است. عده ای هم برای آرامش و تمدد اعصاب در چشمه های آبگرم دماوند به آنجا می روند.

چون از کوه دماوند به شهر فیروزکوه راه ماشین رو نیست، تا لاسم (Lasem) روی آسفالت و از آنجا حدود 15 کیلومتر روی یکی از بدترین جاده های خاکی کشور رانندگی کردیم تا قدر عافیت بدانیم! ولی جالب اینجا است که در مسیر همان 15 کیلومتر کذایی آنقدر چشمه و رستنگاه های طبیعی و جلوه های به یادماندنی دیدیم که احساس کردیم ارزش یکبار تجربه را داشت. در انتهای آن راه خاکی، به آزادراه تهران – شمال رسیدیم که ما را به فیروزکوه برد. اما اینک می دانیم که “کوه دماوند” و “آلاشت” دو مقصد جداگانه هستند و بهتر است در یک سفر به سراغ هر دو نرویم.

به هر روی، در فیروزکوه استراحتی کردیم و نهار خوردیم؛ سپس به راه خود ادامه دادیم. جنگل های پراکنده مازندران از شهر کوچک “ورسک” به بعد آذین بخش راه مان شد. روی کوه چند ردیف خط آهن کشیده شده و عبور قطارهای باری قدیمی صحنه هایی منحصر به آن منطقه را برای بیننده ایجاد می کند. یکی از این خط آهن ها درست از روی تقاطع جاده شمال با جاده آلاشت می گذرد. این تقاطع در شهر کوچک سوادکوه واقع است و در بالای آن، ماکت بزرگ یک قطار باری و زیر آن تابلوی “به شهر به یادماندی آلاشت خوش آمدید” قرار دارد که ناخودآگاه این جمله را در ذهن شما تداعی می کند: “به زادگاه رضاشاه خوش آمدید!”

ویژگی جاده آلاشت

وارد جاده آلاشت که می شوید تصور می کنید با یک راه کوهستانی جنگلی طرف هستید که در گیلان و مازندران بسیار دیده می شود. اما دقایقی که با خودروی خود به بالا بروید کم کم هوا خنک تر و مرطوب تر می شود و بالاخره پس از چند دقیقه دیگر، مه پراکنده صحنه هایی شبیه به ایجاد بخار تزئینی در جشن عروسی (!) را البته در جاده ای جنگلی و زیبا ایجاد می کند. و این آخر داستان نیست! بازهم چند دقیقه که برانید، ناگهان “مه انبوه” شما را غافلگیر می کند و مجبور می شوید چراغ نوربالا و چراغ های مه شکن خود را با این امید روشن کنید که اگر خودرویی از مقابل آمد، دست کم نور چراغ تان را ببیند؛ چون خودروی شما که از فاصله بیش از 10 متر به هیچ وجه قابل رویت نیست. روش رانندگی در چنین جایی هم این است که خط سفید وسط جاده را دنبال کنید، زیرا حاشیه های جاده را نمی بینید.

تصویر بالا:  جاده آلاشت؛ ابتدای حوزه مه آلود!     تصویر پایین:  جاده آلاشت؛ نزدیکی روستا، ابر زیرپای شما است

بالاتر که بروید، شاید پس از 10 یا 15 دقیقه، مه پایان می یابد و تازه شما با صحنه جالبتری روبرو می شوید: به نزدیکی آلاشت که برسید، در ارتفاع 1900 متری، مِهی که حدود 20 دقیقه داخلش بودید را زیر پاهایتان خواهید یافت؛ ابر را از بالا می بینید؛ درست مثل وقتی که داخل هواپیما هستید. در واقع، حدود 60 درصد از جاده در بیشتر روزهای سال داخل مه هست و شما از زیر آن به بالای آن سفر می کنید.

آلاشت

آلاشت (در زبان محلی یعنی آشیانه عقاب) روستایی بزرگ است و عقاب هایی که در کل منظقه هستند احتمالا وجه نام گذاری این روستا است. روستای آلاشت بدلیل انتساب به خاندان پهلوی، در زمان محمدرضاشاه (1352) دارای شهرداری شد و از آن زمان تاکنون در تقسیمات کشوری بعنوان شهر شناخته می شود؛ هرچند هویت روستایی خود را کاملا حفظ کرده است. به گفته جمشید ابراهیم نژاد، شهردار آلاشت، به جز تاسیس شهرداری، تنها عنایت ویژه ای که شاه به این روستا داشت این بود که در سال 1353، یک مسجد جامع برای آن ساخت.

به طور کلی، روستا بوسیله دو جاده ی آسفالت شده، به دوبخش بالاآلاشت و پایین آلاشت تقسیم می شود. شهرداری، هتل ها، رصدخانه ستاره شناسی، و دیگر نمادهای شهری در بالاده و بیشتر خانه های ساکنان در پایین ده قرار دارد. گنبد رصدخانه آلاشت که برای ستاره شناسان آماتور ساخته شده، چهارمتر قطر دارد و تلسکوپ آن از نوع 14 اینچی، ساخت آمریکا (شرکت “مید”) است. برای توضیح بگویم که لنز تلسکوپ های غیرحرفه ای معمولا در اندازه های 6، 8، 10، 12، و 14 اینچی ساخته می شود و نوع 14 اینچی آن، قوی ترین تلسکوپ غیرحرفه ای بشمار می رود.

خانه ای که رضاشاه در آن به دنیا آمد در انتهای جاده پایین آلاشت واقع است؛ جاده به گونه ای طراحی شده که روستا را از پایین دور می زند و به میانه آن می رسد؛ از آنجا به بعد باید از خودروی خود پیاده شوید و پیاده در کوچه های باریک و روستایی آلاشت به راه تان ادامه دهید.

خانه زادگاه رضاشاه، 150 سال پیش ساخته شده و در واقع به پدربزرگ او متعلق بوده است. سپس در تقسیم اموال، این خانه به عموی رضاشاه می رسد. پدر رضاخان، پیش از تولد او از دنیا می رود و زمانی که نوش آفرین، مادر رضاشاه، او را باردار بود، وی را به خانه برادرشوهر می آورند و رضاشاه در خانه عموی خود به دنیا می آید.

در اثر زمین لرزه ای که در سال های پادشاهی محمدرضاشاه رخ می دهد، بخشی از طبقه دوم خانه ویران می شود، اما چون ساختمان در میراث فرهنگی ثبت شده بود، همانند روز نخست و با همان مصالح ترمیم می شود. خانه یادشده، پس از انقلاب اسلامی ابتدا به دبیرستان و سپس تا سال 1382 به کتابخانه عمومی تبدیل می شود. از سال 1387 هم این ساختمان به موزه مردم شناسی آلاشت تغییر نام می دهد. شما با خرید یک بلیط 500 تومانی، ضمن بازدید از داخل خانه ای قدیمی و سنتی، با ابزارهای زندگی سنتی اهالی قدیمی این روستا هم از نزدیک آشنا می شوید و می توانید انواع ابزارهای ریسندگی، ظرف های فلزی و چوبی، چراغ های نفتی و گردسوز، داس و تبر و ترازو و چرتکه و غیره را از نزدیک مشاهده کنید.

 نکته مشکوک (خشکیدن درختان)

به نظر می رسد بخش قابل ملاحظه ای از درختان کوتاه قد جنگل های اطراف آلاشت خشک شده است. در تاریخ 27 فروردین بسیار بعید است که درختانی وجود داشته باشند که هنوز شکوفه نداده باشند؛ به هر روی اگر واقعا این بخش از جنگل که شاید 4 یا 5 هکتار باشد خشکیده، بهتر است سازمان محیط زیست کشور فکری برای احیای آن بکند. خیلی حیف است آن همه منظره زیبا با صحنه 5 هکتار درخت خشکیده خراب شود. هرچند خود این موضوع که چطور بخشی از وسط یک جنگل سبز ناگهان خشک می شود هم سوال بحث برانگیزی است!

  ساکنان روستا با چنین چراغ هایی خانه هایشان را روشن می کردند و با چنان ظرف هایی چای می نوشیدند