تاجیکستان به کجا می‌رود؟

امامعلی رحمان، رئیس جمهور تاجیکستان و محمد بن سلمان، ولیعهد و وزیر دفاع عربستان

اخلاف میان دو کشور نزدیکتر از دوست به یکدیگر، یعنی ایران و تاجیکستان، از زمانی آغاز شد که پرونده بابک زنجانی در ایران در دستور پیگرد قضایی قرار گرفت.

زنجانی بخشی از پول‌هایی که از طریق نامشروع در دوران احمدی‌نژاد به دست آورده بود را در چند کشور خارجی از جمله تاجیکستان سرمایه گذاری کرده بود تا امکان ضبط و بازپسگیریِ آنها در آینده ناممکن شود. روابط دوشنبه و تهران پس از آن به سردی گرایید که دولت ایران خواستار استرداد اموال زنجانی شد و تاجیکستان از این کار سر باز زد.

تا اینجا به نظرم هیچ ایراد اصولی به تاجیکستان و ایران وارد نیست. بابک زنجانی پدیده‌ای تحمیلی بر ملت ایران بود و تاجیک‌ها هم حق داشتند مطابق منافع ملی خود عمل کنند. در واقع، همکاری نکردن تاجیکستان با ایران نه به معنای دفاع از عملکرد احمدی‌نژاد، بلکه در راستای دفاع از منافع ملی خودشان بود.

تنش از زمانی آغاز شد که دوشنبه تصمیم گرفت در مقابل درخواست‌های تهران، از ابزار عربستان سعودی به عنوان نیروی توازن سیاسی استفاده کند. تقریبا از اواسط سال 2015، دولت تاجیکستان به سوی ریاض گرایش پیدا کرد. حتی منابع رسمی تاجیکستان در ماه دسامبر 2015 از احتمال پیوستن آن کشور به ائتلاف به اصطلاح ضدتروریستی عربستان خبر دادند.

ایران نیز در واکنش، از محی الدین کبیری (یکی از رهبران اپوزیسیون تاجیکستان) برای شرکت در کنفرانس همبستگی اسلامی در تهران دعوت کرد.

سپس تاجیکستان واردات کالا از ایران را بشدت محدود کرد و برخی شرکت‌های مشترک ایرانی تاجیکی مانند کارخانه تراکتورسازی ایرتاج را نیز تعطیل کرد.

چندی بعد، دوشنبه ضمن انعقاد قراردادهای اقتصادی بزرگ با عربستان، اعلام کرد که سعودی‌ها به‌زودی 30 مدرسه در مناطق گوناگون تاجیکستان خواهند ساخت.

تاجیکستان بلافاصله بعد از قراردادهای اقتصادی با عربستان، دفاتر فرهنگی ایران در تاجیکستان را بست و حتی فعالیت‌های مشترک هلال احمر ایران و تاجیکستان و خدمات کمیته امداد امام خمینی را در آن کشور به حال تعلیق در آورد.

بعد هم در مراسم تحلیف ریاست‌جمهوری روحانی (مرداد 1396)، دولت تاجیکستان یک نمایندۀ بدون عنوان دولتی را فرستاد. این پایین‌ترین سطح مشارکت در یک آیین رسمی است. یعنی کشورهایی که روابط بسیار نزدیکی داشتند، رئیس جمهور یا رئیس مجلس را فرستادند. برخی کشورها هم وزیر امور خارجه را اعزام کردند. کشورهایی که روابط پایین‌تری داشتند، معاون وزیر فرستادند. تنها کشورهایی مانند ویتنام، گابن، سنگال و… که روابط سیاسی چندانی با ایران ندارند، نمایندۀ بی‌عنوان فرستادند. تاجیکستان نیز چنین کرد.

اما آخرین دسته گل تاجیکستان واقعا شگفت‌انگیز است. دولت این کشور در یک مستند تلوزیونی که از شبکه دولتی تاجیکستان پخش شد، ایران را به حمایت از تروریست‌ها در جریان جنگ داخلی تاجیکستان (1992 تا 1997) متهم کرد.

به عنوان کسی که در حد توان خودم برای نزدیکی دو ملت ایران و تاجیکستان کوشیده‌ام، از این اتهام دلخور شدم. مسلما مردم تاجیکستان فراموش نخواهند کرد که جنگ داخلی در آن کشور، محصول نبرد میان هواداران و مخالفان کمونیسم بود و اتفاقا این عربستان سعودی و نیروهای وهابی در منطقه فرغانه بودند که تلاش می‌کردند تا در فضای آشوب و نزاع در تاجیکستان، یارگیری کنند و بر منطقه مسلط شوند. به همین دلیل نیز ایران و روسیه برای برقراری صلح و جلوگیری از تداوم درگیری در تاجیکستان کوشیدند.

ایران ضمن اعلام بی‌طرفی در جنگ داخلی تاجیکستان، سه بار در سال‌های 1994، 1995 و 1997 میزبان نشست صلح تاجیکستان میان طرف‌های درگیر شد و بیشترین نقش را در استقرار صلح داشت. اصولا اگر تهران خود در جنگ داخلی ذی‌نفع بود، هرگز طرف‌های درگیر، میانجیگری ایران را نمی‌پذیرفتند.

دولت تاجیکستان هم طبعا دچار نسیان و فراموشی نشده بود که بعد از این همه سال روابط حسنه با تهران، ناگهان به یادش بیفتد که ایران در جنگ داخلی تاجیکستان نقش منفی داشت!

سخن آخرم با مقام‌های سیاسی در تاجیکستان است. برادران! بنده فکر میکنم سعودی‌ها تا زمانی از شما حمایت خواهند کرد که بدانند این حمایت باعث بر هم خوردن روابط شما با ایران خواهد شد و به مجردی که به هدف خود دست یابند، مطمئن باشید برای دولت و ملت تاجیکستان تره هم خرد نخواهند کرد. با این حال، اگر فکر می‌کنید منافع ملی تاجیکستان در دوستی با عربستان است، بسم‌الله؛ دوست شوید. مگر چین و ژاپن و کره جنوبی همزمان با عربستان و ایران روابط نزدیک ندارند؟

اما دقت کنید: کشورهای بزرگ، پل‌های پشت سرشان را خراب نمی‌کنند. همیشه باید راهی برای بازگشت باقی گذاشت.

نظرتان درباره این نوشته (بالا) چیست؟
  • Very Good 
  • Good 
  • Average 
  • Bad 
  • Very Bad 
این مطلب در تاریخی ارسال شده است.

2 ديدگاه در “تاجیکستان به کجا می‌رود؟

  1. کاملا درست می فرمایید سیاست منطقه ای ما در تساهل برابر زیاده گویی جمهوری آذربایجان و قربان صدقه بی خود رفتن تاجیکستان و وا دادن بازار منطقه به ترکیه که آدم را افسرده می کنه اما فراموش نکنیم آمریکا ، اسرائیل ، عربستان و روسیه با وجود اختلاف منافع ها و دیدگاهها. روی یک چیز مشترک هستند باکو و ایران تا ابد از هم متنفر باشند روابط با ارمنستان تا حد پایین ، گرجی ها اصلا به سمت ایران نیایند ، ازبکستان را کلا از ایران دور کردند و محبت بین تاجیکها و ایران اصلا نباید گل کنه زیاد به هم نزدیک شده بودند. عربستان یعنی آرامکو یعنی طیف جمهوری خواهان جنگ طلب مجری اوامر با چاشنی حسادت به تمدن ایران و عراق.

  2. خوب با منطق پان ترکها بایستی بگوییم چون همزبان ما هستند پس یا اغماض کنیم یا ماست مالی و یا اینکه توپ را تو زمین نظام خودمان بیاندازیم اما ما ایرانی هستیم نه قومیت گرای بی منطق متعصب. اما دوست من وهابی ها که من بهشان می گویم عوامل موساد منتها با پول وهابی ها پیشتر در آسیای میانه حضور داشتند . نمونه اش سایت خراسان زمین که به اسم هویت طلبی تاجیکها نرم نرم شروع کرد الان بری بخونی خیلی بی پروا ادعاهای مسخره طرح می کنه. افزون بر وهابی ها ، آمریکاییها و حتی روسها هم از نزدیکی هیچ کدام از فرزندان جدا شده به مام ایرانشان راضی نیستند. مثال می خواهید؟ تا زمانی که رابطه تاجیکستان با ایران حسنه بود بحث اخراج از روسیه و عدم ویزا توسط آمریکا مطرح بود به محض سردی. خیلی خودجوش ازبکستان در خلا پان ترکهای قبلی به تاجیکستان نزدیک شده. تقاضای شهروندی که یک پروسه خیلی سخت تر از آمریکاست در روسیه برای تاجیکها راحت تر شده. موسسات آمریکایی و ایضا سعودی بورسهای عالی به جوانان تاجیکی می دهند. پسر مدتی است از خانه پدر دور بوده به طوری که خطش هم عوض شده. یکی از فقیر ترین کشورهای آسیانه میانه هم هست لذا کی از پول بدش میاد. منتها ضمن تایید مقاله وزین شما عرض کنم بله پول بد چیزی نیست اما نه به هر قیمتی. اینکه به عربستان سعودی اجازه بدی به ازای پول دادن مدرسه بزنه اون هم مدارسی که از آن طالبان، القاعده، داعش، جبهه النصره و یک مشت جانی زامبی بیایند بیرون یعنی اینکه با دست خودت گورت را کندی. یعنی ۱۰۰ برابرش را باید خرج کنی این عفونتها کشورت را نابود نکنند. لیکن چه باید گفت در دنیایی که در آمریکایش یک طماع مثل ترامپ رای میاره و گرمایش زمین و نابودی اش به اندازه تفریحاتش در زمین گلفش ارزش نداره. در این دنیا قبول کن دوست من گیلامرد انسان بودن و فکر کردن به منافع دراز مدت به جای منافع چند روزه سخته. مقتدی صدر و امامعلی رحمان برای دو روزه بیشتر خود را در بد چاهی انداختند. هر کسی با این ولیعهد شوم دست بده خودش را بدبخت می کنه.

    گیل آمرد:
    اتفاقا من هم چند ماه پیش که خبر توافق عربستان برای ساخت 30 مدرسه در استان‌های تاجیکستان را خواندم، اولین چیزی که به ذهنم رسید، سابقه مدرسه‌هایی بود که ریاض در پاکستان ساخت و تبدیل به کارخانه تولید اعضای القاعده، شبکه حقانی، طالبان و لشکر طیبه شد.
    حالا البته من از جزئیات آن قرارداد خبر ندارم و شاید شرط تاجیکستان این بوده باشد که در این مدارس، علوم مذهبی تدریس نشود. واقعا نمی‌دانم. ولی به قول شما، ممکن است هزینه این کار برای تاجیک‌ها گرانتر از منافعش در بیاید.
    دلیل اینکه خطاب به برادران تاجیک گفتم “اگر فکر می‌کنید منافع ملی تاجیکستان در دوستی با عربستان است، بسم‌الله؛ دوست شوید”، این بود که بدانند ما موضعی علیه آنها نگرفته‌ایم و قصد هم نداریم که چنین کاری کنیم.
    شما مصاحبه‌ای که اخیرا شبکه BBC با محی‌الدین کبیری انجام داد را گوش کنید…روی سایت بی بی سی هست. آقای کبیری اتفاقا گله می‌کند که چرا جمهوری اسلامی ایران دایما در مقابل دولت تاجیکستان عقب‌نشینی کرده است. می‌گوید دبیرخانه کنفرانس وحدت اسلامی در ایران، به مدت 10 سال پیاپی از او به عنوان رهبر حزب وحدت اسلامی تاجیکستان برای شرکت در کنفرانس دعوت می‌کرد، اما پس از آنکه دولت تاجیکستان این حزب را غیرقانونی اعلام و به دعوت وی در سال 2015 به تهران اعتراض شدید کرد، او دیگر به کنفرانس وحدت اسلامی در ایران دعوت نشد.
    این یعنی ایران واقعا پدرکشتگی با حکومت تاجیکستان ندارد. فکر می‌کنم منطقی‌ترین سیاست در حال حاضر این است که به دولت آقای امامعلی رحمان بفهمانیم که ایران به هر تصمیمی که او بگیرد احترام می‌گذارد. و البته او باید مسئولیت پیامدهای سیاست خود را در پیشگاه ملت تاجیکستان بپذیرد.

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *