همه چیز درباره همه‌پرسی در اقلیم کردستان

جرج بوش و مسعود بارزانی

اقلیم کردستان عراق به صورت یکجانبه و برخلاف نظر پارلمان، دادگاه عالی و دولت عراق، اعلام کرده است که می‌خواهد در روز دوشنبه 25 سپتامبر 2017 استقلال این منطقه را به همه‌پرسی بگذارد.

اما این همه‌پرسی چگونه شکل گرفت و چرا مهم است؟

 

اهمیت همه‌پرسی در اقلیم کردستان

رفراندومی که مسعود بارزانی و دوستانش در اقلیم کردستان می‌خواهند برگزار کنند، به‌ویژه از آن نظر دارای اهمیت منطقه‌ای و راهبردی است که هدف نهایی‌اش نه فقط اقلیم کردستان عراق، بلکه فروپاشی ایران، ترکیه، سوریه و تشکیل سرزمین به اصطلاح کردستان بزرگ است.

طبیعی است که چهار کشور منطقه (ترکیه، عراق، سوریه و ایران) برای تمامیت ارضی و حفظ منافع ملت‌هایشان با این طرح مخالفت کرده‌اند و از هر ابزاری برای سرکوب جریان هوادارِ فروپاشی استفاده خواهند کرد.

 

ایده فروپاشی از کجا آغاز شد؟

کردهای سراسر منطقه خاورمیانه، از دیرباز، نیروهایی وفادار به کشورهایشان بوده‌اند. احزاب کرد در چارچوب قوانین ترکیه در آن کشور فعال هستند و کردزبانانِ ایران نیز در چارچوب قوانین ایران، به نمایندگی از شهرهای خود در مجلس شورای اسلامی حضور دارند. بسیاری از مقام‌های دولت ایران نیز از مناطق کردنشین هستند که شاید معروف‌ترین آنها در زمان حاضر، بیژن زنگنه، وزیر نفت باشد. وضعیت در سوریه نیز به همین منوال بوده است. تنها در عراق به دلیل سرکوب حقوق اقلیت‌ها در دوران صدام حسین، کردها همواره با حکومت صدام در نبرد بودند و در این راه همیشه به کمک‌های ایران اتکا می‌کردند.

ایدۀ فروپاشی کشورهای منطقه و تشکیل سرزمین‌های جدید، طرحی بود که در سازمان اطلاعات مرکزی آمریکا (CIA) در دوران ریاست جمهوری جرج بوش پسر مطرح شد. به نظر می‌رسد این ایده را سازمان جاسوسی اسرائیل (موساد) همراه با طرح حمله به عراق به CIA تحمیل کرد؛ همان طرحی که افتضاح بزرگی برای بوش پسر به بار آورد و سبب شد بوش “جرج تنت”، رئیس مقتدر و باسابقه سازمان سیا را محترمانه اخراج و بازنشسته کند.

در زمانی که طرح CIA مطرح بود، دولت جرج بوش گمان می‌کرد با تضعیف قدرت‌های منطقه‌ای و تشکیل قدرت‌های وابسته به واشنگتن، با یک تیر، چند نشان خواهد زد:

الف تضعیف عراق، ترکیه و ایران به عنوان کشورهایی که هرکدام در برهه‌هایی از تاریخ معاصر، داعیه رهبری خاورمیانه را داشته‌اند و مقابل سیاست‌های غرب ایستاده‌اند.

ب تضعیف سوریه به عنوان عضوی از محور مبارزه با اسرائیل

ج تضعیف القاعده با جلوگیری از تشکیل هسته‌های این گروه در عراق

سازمان اطلاعات مرکزی آمریکا به جلال طالبانی و مسعود بارزانی وعده استقلال از عراق داده بود و درست به همین دلیل، زمانی که پل برمر، فرماندار موقت عراق از آمریکا عازم بغداد شد، جلال طالبانی کسی بود که با اشتیاق به استقبالش رفت.

البته بعدها شرایط عراق عوض شد. دولت جدید آمریکا (باراک اوباما) تلویحا به اقلیم کردستان عراق اعلام کرد که فروپاشی کشورهای منطقه از دستور کار واشنگتن خارج شده است. حتی دولت دونالد ترامپ نیز حداقل به صورت ظاهری و در بیانیه‌های رسمی با طرح فروپاشی منطقه و همه‌پرسی در اقلیم کردستان مخالفت کرده است.

از سوی دیگر، در این سال‌ها، مسعود بارزانی در رقابت‌های درونِ اقلیم، توانست همه رقیبان، از جمله حزب طالبانی را سرکوب کند و جایگاهش را به عنوان حاکم مادام‌العمر در کردستان عراق، تحکیم ببخشد. طبعا فساد ناشی از حکومت دیکتاتوری، باعث نارضایی شهروندان کرد شده است و پافشاری بر اجرای همه‌پرسی، کمترین نفعی که دارد، این است که به مسعود بارزانی نزد افکار عمومی اقلیم کردستان عراق، به عنوان فردی ملی‌گرا، آبرو و اعتبار می‌بخشد.

 

چه کسانی هوادار فروپاشی هستند؟

اسرائیل علنا و روسیه تلویحا از فروپاشی کشورهای منطقه و همه‌پرسی کردستان عراق حمایت کرده‌اند. اسرائیل به طور مشخص از فروپاشی ایران و سوریه خرسند خواهد شد و فروپاشی ترکیه با داشتن رجب طیب اردوغان که گاه و بیگاه برای کسب محبوبیت از فلسطینیان دفاع می‌کند هم برای تل آویو ناخوشایند نخواهد بود.

مقام‌های روس گاهی در قبال همه‌پرسی سکوت کرده‌اند و گاهی حتی بیانیه‌هایی داده‌اند که تلویحا به معنای تایید مسکو بوده است. روس‌ها احتمالا معتقدند تشکیل یک کشور فرضی (کردستان بزرگ) با حکومت و شهروندانی لائیک و سکولار، منافع ملی روسیه برای جلوگیری از تشکیل گروه‌های اسلامی را در خاورمیانه تامین خواهد کرد. مبارزه با گروه‌های دینی، همان سیاستی است که روس‌ها در آسیای میانه و قفقاز نیز با قدرت دنبال کرده‌اند. افزون بر این، مسکو یکی از سرمایه‌گذاران عمده در صنایع نفت اقلیم کردستان عراق است.

 

راهکار اسرائیل برای فروپاشی

اسرائیل از سال 2015 تا کنون تقریبا 77% از کل واردات نفت خود را از اقلیم کردستان عراق دریافت کرده است و یکی از مهمترین شریکان تجاری مسعود بارزانی به حساب می‌آید.

برنامه‌ای که موساد برای فروپاشی عراق و تشکیل سه کشورِ کرد، شیعی و سنی تهیه کرد، بر تقویت احساسات قومی و فرقه‌ای استوار بود. طالبانی و بارزانی ابتدا مطالباتی به ظاهر عادی و بی‌خطر را پشت شعارهای زیبا مطرح می‌کردند. ضرورت تشکیل فدرالیسم (نیمه‌خودمختاریِ ایالت‌ها)، ضرورت آموزش به زبان مادری در بخش‌های مختلفِ عراق و ضرورتِ داشتن نیروهای امنیتی محلی (پیشمرگه‌ها و…) از آن جمله بود.

در آن زمان، مقام‌های عراقی از این حقیقت تاریخی غافل بودند که فدرالیسم برای اتحادِ سرزمین‌هایی هست که به صورت تاریخی، یک کشور نبوده‌اند. فدرالیسم برای یک کشورِ یکپارچه و دارای تاریخ و شناسنامه کهن، قدم اول برای فروپاشی است.

عراقی‌ها توجه نداشتند که آموزشِ زبان مادری، با آموزش به زبان مادری فرق دارد. آموزشِ زبان مادری برای حفظ و پاسداشت زبان و فرهنگ‌ اقوام است. آموزش به زبان مادری (یعنی دروس در مدرسه و دانشگاه به زبان‌های محلی تدریس شود)، صرفا با این هدف است که نسل‌های آینده در هر منطقه، با هموطنان خود در مناطق دیگر بیگانه باشند و احساس همبستگی و یکی بودن نکنند.

واقعا دردآور است که نخبگان عراقی، در آن برهه مفاهیمی به این سادگی را درک نکردند و به هر آنچه سازمان‌های اطلاعاتی دیکته کرده بودند، تن در دادند.

18 ديدگاه در “همه چیز درباره همه‌پرسی در اقلیم کردستان

  1. چند نکته باید بگم:
    ۱. ما منکر کمکهای ایران نیستیم. ولی بازی ایران خیلی پیچیده است. از یک سمت به بارزانی اسلحه میداد برای جنگ با داعش از طرف دیگر الان در مناطق کردنشین ایران حدود ده ساله مبلغهای سلفیت راحت میگردن و نمونش رو در سریاس صادقی دیدیم که هر نفر ازین تفکر خطرناک چه قیامتی به بار میاره.
    ۲. شما اصلا متوجه تهدید اصلی برای ایران نیستید و الکی کلیک کردید به کردها. در روابط بین الملل در تجزیه کشورهای چندقومی به نقش اقلیت اصلی توجه میشه که مثلا در شوروی اوکراینیها و در ترکیه و عراق و سوریه کردها هستند ولی در ایران اقلیت اصلی ترکها هستند و اگر خطر تجزیه زمانی بشه باید به این مساله توجه بشه نه کردهای ایران
    ۳. خطر اصلی برای ایران همین مسائل زیست محیطی است که نباید از یاد ببریم یکی از عوامل بحران سوریه خشکسالی چندساله ان کشور بود. اگر نگران تمامییت ارضی هستید باورکنید این مسائل فوریتر است.
    ۴. بعد گیریم که همه منطقه هم تجزیه بشه در اون صورت اگر تهدید وجودی و بنیادین متوجه شهرهایی مثل تهران شیراز اصفهان مشهد شود فکر میکنید چه کسانی به شما کمک خواهند کرد؟ کردها یا اعراب عراقی؟ واقعا تصور میکنید یک عرب شیعه عراقی فقط بخاطر شیعه بودن پشت شما را میگیرد؟ رفتار اعراب شیعه عراقی با دختران ایرانی در مشهد شاهد زنده است.
    ۵. در نهایت باید بگم این جوی که الان در سایتهای ایرانی راه افتاده و خصوصا کامنتهای فحاشی خیلی بضرر ایرانیا تموم میشه. چون کردهای ایران هم اگر با ایران مساله ای دارند لااقل کردهای عراق خیلی ایران دوست بودند و حتی در سلیمانیه این علاقه شدیدتر است. ولی با این حرکات مفت و بیجهت دشمن سازی میکنید و جو کردستان عراق حتی در سلیمانیه دارد ضدایرانی میشود. اینکارها اصلا به مصلحت ایران نیست ان هم در منطقه ای که شاید ده سال بیست سال بعد در شیراز و اصفهانش جنگ اب راه بیفتد و ان وقت عیار دوستان و دشمنان واقعی مشخص خواهد شد.

  2. کرد عزیز،
    با بخش‌هایی از سخنانت موافق و با بخش‌هایی مخالفم.
    بگذار صادقانه بگویم: دل ایرانی در یک کشور عرب، همیشه برای اقلیت کرد می‌تپد. زمانی که داعش به اقلیم کردستان حمله‌ور شد، اولین کشوری که سلاح و مهمات برای کردستان عراق فرستاد، کدام کشور بود؟ خیلی بعید است ندانید، ولی اگر نمی‌دانید، مسعود بارزانی بارها و بارها در مصاحبه با رسانه‌های مختلف به این سوال پاسخ داده است: ایران.
    ایران اولین کشوری بود که کردهای عراق را علیه داعش مسلح کرد و باز به گفته بارزانی، ایران هیچگاه برای کمک به کردستان عراق، چشمداشتی نداشته است.
    بنابراین، وقتی بارزانی بارها از ایران به خاطر کمک‌هایش قدردانی کرده است، خوب نیست از پاپ کاتولیک‌تر شویم.

  3. بهرحال با نقض ماده ۱۴۰ تمامیت ارضی عراق را نمیتوان به زور اسلحه به کردها تحمیل کرد. رای دیوان هم میگوید اعلان استقلال یکجانبه برخلاف حقوق بین الملل نیست.
    ولی در مورد دلسوزیهایتان واقعا ما نمیدانیم دم خروس را باور کنیم یا قشم حضرت عباس را! نه شما دوست کردهای عراق نیستید شما ارزو داشتید کردهای عراق دچار اختلاف داخلی شوند و لیدرتان تا اخرین لحظه برای عقب نشینی حزب طالبانی تلاش کرد ولی نتوانست. شما اگر طرفدار کردهای عراق بودید شش هفت سال پیش که نوری مالکی تا استانه حمله به اقلیم کردستان پیش رفت حرفی میزدید. شما ارزو دارید نه تنها کردها مستقل نشوند بلکه همین فدرالیسمشان هم نابود شود تا راحت شوید. حنای دلسوزیهایتان دیگر رنگی ندارد.

  4. شما اول در بحثت ادب را رعایت می کردی بعد ادعای احترام به وقت مخاطب جناب دیکتاتور مطرح می کردی. من هم به شما می گویم کلی از اصول قانون اساسی عراق نقص شده که خود جناب بارزانی هم در آن نقش داشتند. من و گیلامرد و خیلی های دیگه نه طرفدار حکومت عراق هستیم و نه به قول شما بر عربیزه شدن چشممان را بستیم که من بارها اگر در شبکه های اجتماعی دنبال می کردی از حقوق کردهای خودمان در ارومیه دفاع کردم و برابر پان ترکیسم ایستادم. ما از اینکه وسط این همه خونریزی و کشکمش یک قوز بالای قوز دیگر توسط بارزانی ایجاد شده ناراحتیم. ایشان می توانستند با سند و مدرک تاریخی به پان ترکیسم و پان عربیسم خزنده در کرکوک و موصل اعتراض کنند سوای حکومت ، میلیونها نفر در ایران با ایشان همراهی و همکاری می کردند . بله ارتش عراق مقاومت نکرد اما خودشان بارها اعتراف کردند اگر امثال قاسم سلیمانی ها و میلیونها دلار کمک دولتی و مردمی ایران نبود الان راحت تو صندلی اشان به نفیسه کوهنورد لبخند نمی زدند و یحتمل اگر توسط داعش گرفتار نمی شدند بایستی به گوشه ای فرار می کردند سر ححجی ها بریده شد که امنیت در خاورمیانه برقرار بشه یا آقایان برای اسرائیل اسب تروای دیگری شوند؟! پایگاهی دیگر لابد در اربیل برای دوستان موسادی اقلیم ؟!از قانون صحبت شد لطفا همه قانون اساسی مطالعه بشه اما من به شما و طرفداران جناب بارزانی توصیه می کنم کندر میل کنند برای حافظه خوبه چون خیلی زود سریع همه چیز از جمله کمکهای ما برای صلح و ثبات در اقلیم کردستان یادتان میره. آلزایمر که ندارید؟!

  5. ببین دوست عزیز حقوقی حرف میزنم حقوقی جواب میخواهم اگر جواب نداری وقت خوانندگان را نگیر وگرنه منحرف کردن بحث خیلی ساده است.
    من گفتم ماده ۱۴۰ ده سال است بلااجرا مانده و در دیباچه قانون اساسی تمامیت ارضی مشروط به اجرای قانون اساسیشده است. لطفا قانون اساسی عراق را مطالعه کن بعد نظر بدهید. و در مورد رای دیوان به عنوان بالاترین مرجع حقوق بین الملل هم گفتم که نظرش چیست.
    ولی درمورد کرکوک جای شگفتی است یک کسی که ادعای اریایی بودن دارد به بودن شهر در دست اعراب و ترکمانها راضیتر است تا کردها! شما که خیلی ادعای تاریخ دارید چرا در مورد عربیزه کردن موصل ساکتید؟ میدانید موصل صدسال پیش مثل کرکوک فعلی بود؟ و کردها میدانند اگر بر کرکوک حاکمیت نیابند به جایی میرسند که مثل موصل فعلی میشود؟
    ولی نکته بسیار تاسف بار که مخالفان کردها ساکت هستند فرار ارتش عراق از کرکوک است که بعد از ان و بخاطر نیفتادن شهر بدست داعش کردها واردش شدند. از نظر نظامی سیاسی واقعا دولت بغداد با چه رویی از حاکمیتش بر کرکوک میگوید؟ اگر به حرف شما بود کرکوک الان ویرانه ای مثل موصل بود.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *